नवमकक्षा पाठा:(प्रथमसत्रम् )

lesson-6lesson-5lesson-4lesson-3lesson-2lesson-1%e0%a4%aa%e0%a5%8d%e0%a4%b0%e0%a4%a5%e0%a4%ae%e0%a4%aa%e0%a4%be%e0%a4%a0%e0%a4%be%e0%a4%ad%e0%a5%8d%e0%a4%af%e0%a4%be%e0%a4%b8%e0%a4%be%e0%a4%a6%e0%a5%8d%e0%a4%b5%e0%a4%bf%e0%a4%a4%e0%a5%80%e0%a4%af%e0%a4%aa%e0%a4%be%e0%a4%a0%e0%a4%be%e0%a4%ad%e0%a5%8d%e0%a4%af%e0%a4%be%e0%a4%b8

Advertisements

दशमकक्षा

अशुद्धिसंशोधने श्रद्धेया: कार्या: ।
१ अशुद्धि: लकार वचन विभक्ति कार्येषु भवेत् ।
२ वाक्यं सम्यक् पठित्वा कुत्र अशुद्धि: इति अवगन्तव्यम् ।
३ उपपदविभक्ति आधारेण अपि अशुद्धि: स्यात् ।
४ विशेषणविशेष्यानि समानलिङ्ग वचन विभक्ति युक्तानि भवेयु: ।
५ वाक्ये प्रयुक्तानां अव्ययपदानां ( अद्य , ह्य: , श्व: , आगामिमासे वा सप्ताहे , पुरा , अधुना इत्यादि )कालमधिकृत्य उचितलकारेषु वाक्यशुद्धि: कर्तव्य: ।
६ वाक्ये कर्तृ-क्रिया योगे अपि अशुद्धि: स्यात् ।
७ यदि अशुद्धि: स्थूलाक्षररूपेण वा अधोरेखाङ्कितरूपेण सूचित: तर्हि स एव शब्द: परिवर्तनीय: ।

एतानि वाक्यानि शुद्धीकुरुत ।
१ पुरा शुद्धोदन: नाम राजा अस्ति ।
२ अद्य अहं पाठं न पठिष्यामि ।
३ सर्वा: बालका: क्रीडाक्षेत्रे क्रीडन्ति ।
४ अद्य अधिकं वृष्टि: भवति ।
५ ह्य: रात्रौ वयं सिनिमां द्रष्टुम् गच्छाम: ।
६ इदं उद्यानं अतीव सुन्दर: अस्ति ।
७ आवां एकस्मिन् एव विद्यालये पठत: ।
८ अहमपि तव गृहं आगच्छति ।
९ अध्यापकस्य सह छात्रा: विनोदयात्रायै गता: ।
१० ते सर्वे ग्रामस्य प्रति अगच्छन् ।
११ नम: शिवम् ।
१२ स: विद्यालयस्य बहि: तिष्ठति ।
१३ ग्रामस्य उभयत: नद्यौ वहत: ।
१४ सूर्य: प्रतिदिनं पूर्वदिशायामेव उदेष्यति ।
१५ आगामिमासस्य चतुर्विंशति तारिकायां मम भ्रातु: विवाह: आसीत् ।

चित्रवर्णनम् श्रद्धेया: कार्या:
चित्रवर्णनम्
चित्रवर्णने किं किं कार्यम् श्रद्धेयम् ?
१ चित्रवर्णने केवलं प्रथमपुरुष संज्ञापदानां एव प्रयोग: भवति ।
२ क्रिया अपि एवमेव प्रथमपुरुषे एव प्रयुज्यते ।
३ क्रिया सर्वदा लट् लकारे एव भवति ।
४ संज्ञापदं क्रियापदं च वचनानुसारं योजयेत् ।
५ विशेषण विशेष्यपदानि समान लिङ्ग विभक्ति सहितानि स्यु: ।
६ चित्रे यत् विद्यते इति निरीक्ष्य , सहायकशब्दानां प्रयोग: करणीय: ।
७ प्रत्येकं वाक्ये प्रदत्तशब्देभ्य: एक: शब्द: अवश्यं प्रयोक्तव्य: ।
८ प्रदत्तशब्दानं वचनपरिवर्तनम् वा विभक्तिपरिवर्तन छात्रा: कर्तुं शक्यन्ते ।
९ वाक्यानि सरलानि लघूनि अर्थयुक्तानि तथा शुद्धानि भवेयु: ।

******************************************************

दशमकक्षायै अनुशीलनाय केचन श्लोकाधारितप्रश्ना: ।

श्लोकाधारितप्रश्ना:।
Select any 5 slokas and do the questions .
प्रत्येकं श्लोकस्य पंचाङ्का: सन्ति ।
१ दृष्टिपूतं न्यसेत्पादं वस्त्रपूतं जलं पिबेत् ।
शास्त्रपूतं वदेत् वाक्यं मन:पूतं समाचरेत् ॥
एकपदेन उत्तरत । १/२ + १/२
क । वाक्यं कथं वदेत्?
ख । मन:पूतं किं कुर्यात् ?
पूर्णवाक्येन उत्तरत । १ + १
ग । वस्त्रपूतं किं पिबेत् ?
घ । दृष्टिपूतं किं कुर्यात् ?
भाषिकं कार्यम् । १ + १
ङ । चरणम् – समानार्थ : ।
( जलं । पूतं । पादम् । )
च । वदेत् + वाक्यम् – सन्धिं कुरुत ।
( वदेत्वाक्यम् । वदेदवाक्यम् । वदेद्वाक्यम् ।)
( पवित्रम् समानार्थ: । पूतम् । पादं । वाक्यम् । )
————————————————–
२ ग्रीष्मे शरीरं सस्वेदं शीते कम्पमयं सदा
हलेन च कुदालेन तौ तु क्षेत्राणि कर्षत: ॥
एकपदेन उत्तरत । १/२ + १/२
क । कदा शरीरं सदा कम्पमयं भवति ?
च । ग्रीष्मे शरीरं कथं भवति ?
पूर्णवाक्येन उत्तरत । १
ट । तौ केन केन क्षेत्राणि कर्षत: ?
भाषिकं कार्यम् । १ + १ + १
त । कर्षत: – इति क्रियाया: कर्तृपदं किम् ?
( तौ । शरीरं । क्षेत्राणि )
प । ग्रीष्मे – अस्य इवपर्यय: क: ?
( हलेन । शीते । कुदालेन । )
स । हलेन इत्यत्र का विभक्ति: ?
( द्वितीया । तृतीया । चतुर्थी ।)
( हलेन अस्य बहुवचनं किम् ?
( हलै: । हलेभ्य: । हलानाम् । )
————————————————–
३ एक: स्वादु न भुंजीत
एकश्चार्थान् न चिन्तयेत् ।
एको न गच्छेदध्वानं
नैक: सुप्तेषु जागृयात्॥
एकपदेन उत्तरत । १ + १
१ एक: कान् न चिन्तयेत् ?
२ सुप्तेषु एक: किं न कुर्यात् ?
पूर्णवाक्येन उत्तरत । १
३ एक: स्वादु किं न कुर्वीत ?
भाषिकं कार्यम् । १ + १
४ न + एक: – सन्धिं कुरुत ।
( नेक: । निक: । नैक: । )
[ गच्छेत् + अध्वानम् -सन्धि: ।
गच्छेतध्वानम् । गच्छेऽध्वानम् । गच्छेदध्वानम् ।]
५ मार्गम् समानार्थ: ।
( अध्वानम् । स्वादु । अर्थान् ।)
—————————————————–
४ असतो मा सद् गमय ।
तमसो मा ज्योतिर्गमय ।
मृत्योर्मा अमृतं गमय ।
एकपदेन उत्तरत । १ + १
ट । तमसो मा कुत्र गमय ?
ठ । कस्मात् अमृतं गमयेत् ?
भाषिकं कार्यम् । १ + १+ १
ड । मा इति अत्र कस्मिन् अर्थे प्रयुक्तम् ?
( मम । माम् । मह्यम् । )

ढ । ज्योतिर्गमय – अस्य सन्धिं छेदयत ।
( ज्योति + र्गमय । ज्योतिर्ग + मय । ज्योति: + गमय ।)
ण । मृत्यो: – अत्र का विभक्ति: ?
( चतुर्थी । पञ्चमी । षष्ठी । )
————————————————–
५ यदा यदा हि धर्मस्य ग्लानिर्भवति भारत !
अभ्युत्थानमधर्मस्य तदात्मानं सृजाम्यहम् ॥
एकपदेन उत्तरत । १/२ + १/२
त । कस्य ग्लानि: भवति ?
थ । अधर्मस्य किं भवति ?
पूर्णवाक्येन उत्तरत । १
द । अहं किं करोमि ?
भाषिकं कार्यम् । १ + १
ध । सृजाम्यहम् – सन्धिविच्छेदं कुरुत ।
( सृज + अम्यहम् । सृजाम्य + हम् । सृजामि + अहम् । )
न । “यदा यदा हि धर्मस्य ग्लानिर्भवति” अत्र किं पदं अव्ययम् ?
( यदा । धर्मस्य । भवति । )
————————————————–
अन्ये केचन व्याकरणप्रश्ना:
४ कानिचन त्रीणि चित्राणि स्थगयित्वा वा रचयित्वा पंच वाक्यै: चित्रं वर्णयत ।
IV Paste or draw 3 pictures and explain them in 5 sentences each.
५ उदाहरणमनुसृत्य केषांचन पञ्च धातूनां पञ्च लकारेषु रूपाणि लिखत ।
V Write in 5 lakaaras any 15 verbs as given in the example .
उदाहरणम् –
धातु लट् लङ् लृट् लोट् लिङ्
पठ् पठति अपठत् पठिष्यति पठतु पठेत्
क्रियाधातव: –
अस् । गम् । चल् । भू । क्रीड् । कृ । धाव् । लिख्

पत् । स्था ( तिष्ठति ) । दृश् ( पश्यति ) । खाद् ।

पा ( पिब् ) । नी ( नयति ) । चिन्त् । खेल् । वस् । इच्छ् । दा । हृ ( हरति ) ।